Een mooi voorbeeld van schemering: avondrood
Foto: Kris Christiaens

Vlak voordat de zon aan de horizon opkomt, is er aan de oostelijke horizon een lichtband zichtbaar die helderder wordt naarmate de zonsopkomst nadert. Dit is de ochtendschemering. De schemering na zonsondergang noemt men de avondschemering. Astronomen hebben de schemering echter anders gedefiniëerd.

Naast ochtend- en avondschemering onderscheidt men ook de burgerlijke (ook wel de civiele schemering genoemd), de nautische en de astronomische schemering. Onder het begrip burgerlijke schemering verstaat men het moment waarop het middelpunt van de zon hoger dan -6° staat. Wanneer het dag is, en de zon dus boven de horizon staat is de burgerlijke schemering dus aan de gang! De nautische schemering is de periode waarbij het middelpunt van de zon hoger dan -12° staat. Ten slotte is er de astronomische schemering, waarbij het middelpunt van de zon hoger staat dan 18° onder de horizon. Maar pas als de astronomische schemering ten einde is, is de hemel volledig donker (factoren zoals lichtvervuiling zijn hier niet meegerekend). In de zomer, ongeveer van eind-mei tot midden-juli vindt een periode plaats waarbij de zon nooit lager komt te staan dan -18°.  Deze periode staat bekend als de 'grijze nachten' en in deze periode is altijd een lichtband aan de hemel te zien.

De schemering ontstaat doordat luchtlagen boven de horizon, waarin het zonlicht schijnt, dit zonlicht verstrooien. Bekende voorbeelden hiervan zijn het avondrood en het ochtendrood. Het avondrood is te zien rond zonsondergang en ontstaat doordat het witte zonlicht in zijn lange tocht doorheen de atmosfeer verstrooid wordt door de interactie met zuurstof en stikstof en hierbij de rode kleur behouden blijft. Vaak is de reden van het ontstaan van avondrood de aanwezigheid van miniscule stofdeeltjes die rondzweven in de atmosfeer. Ochtendrood daarentegen heeft meestal zijn oorsprong te danken aan het feit er soms 's ochtends meer waterdamp dan normaal en een hogere vochtigheid van de lucht aanwezig is. Het waterdamp en de hogere luchtvochtigheid verstrooien het witte zonlicht en daardoor lijkt de hemel rood te kleuren. Neerslag wordt vaak geassociëerd met een verhoogde luchtvochtigheid. Vandaar ook de weerspreuk: "Ochtendrood, regen in de sloot". Uit onderzoek blijkt dat echter dat de verschijning van ochtendrood niet altijd wijst op neerslag.

Ochtendrood

Op dezelfde manier worden zeer hoge wolken in de aardatmosfeer verlicht wanneer de zon die zich onder de horizon bevindt in de periode van de 'grijze nachten' deze wolken beschijnt. Op deze manier ontstaan lichtende nachtwolken. Bij vulkaanuitbarstingen komt in de atmosfeer zeer veel stof vrij. Wanneer zonlicht invalt op de stofdeeltjes die aanwezig zijn in de atmosfeer, treedt diffuse terugkaatsing (lichtverstrooiing) op met soms prachtige schemerkleuren als gevolg. Zo rapporteerde men bij de uitbarsting van de Ijslandse vulkaan Eyjafjallajökull indrukwekkende schemeringskleuren vanuit vele landen.

Joeri De Ro

Joeri De Ro

Medewerker van Spacepage en Poollicht.be.Redacteur sterrenkunde, hemelverschijnselen en ruimteweer

Dit gebeurde vandaag in 1993

Het gebeurde toen

Vanop het Kennedy Space Center in Florida wordt het Amerikaanse ruimteveer Endeavour gelanceerd met aan boord zes astronauten. Tijdens deze STS-57 ruimtemissie worden tal van experimenten uitgevoerd aan boord van de SPACEHAB module dat zich in het vrachtruim van het ruimteveer bevindt en wordt de Europese EURECA satelliet opgevangen en terug naar de Aarde gebracht. Foto: NASA

Ontdek meer gebeurtenissen

Redacteurs gezocht

Ben je een amateur astronoom met een sterke pen? De Spacepage redactie is steeds op zoek naar enthousiaste mensen die artikelen of nieuws schrijven voor op de website. Geen verplichtingen, je schrijft wanneer jij daarvoor tijd vind. Lijkt het je iets? laat het ons dan snel weten!

Wordt medewerker

Steun Spacepage

Deze website wordt aan onze bezoekers blijvend gratis aangeboden maar om de hoge kosten om de site online te houden te drukken moeten we wel het nodige budget kunnen verzamelen. Ook jij kunt uw bijdrage leveren door ons te ondersteunen met uw donatie zodat we u blijvend kunnen voorzien van het laatste nieuws en artikelen boordevol informatie.

76%

Sociale netwerken