Wie in de vroege ochtend van vrijdag 28 augustus 2026 naar de hemel gaat kijken, krijgt vanuit België en Nederland een bijzonder schouwspel voorgeschoteld. De volle Maan schuift die ochtend door de schaduw van de aarde en wordt voor een groot deel verduisterd. Het wordt geen totale maansverduistering, maar met ongeveer 93 procent van de maandiameter in de donkere kernschaduw van de aarde komt de gebeurtenis daar wel opvallend dicht bij in de buurt.
Voor amateurastronomen is dit bovendien een interessante verduistering omdat de Maan tijdens het belangrijkste deel van het verschijnsel laag boven de westelijke horizon staat. Dat maakt de waarneming tegelijk uitdagender én fotogenieker: een koperkleurige, gedeeltelijk verduisterde Maan kan mooi gecombineerd worden met het landschap, een bijzonder gebouw of de mens. De keerzijde is dat Belgische waarnemers niet de volledige verduistering kunnen volgen. De Maan gaat tijdens de gebeurtenis onder voordat de gedeeltelijke fase afgelopen is.
Wat is een gedeeltelijke maansverduistering?
Een gedeeltelijke maansverduistering ontstaat wanneer slechts een deel van de Maan door de donkere schaduw van de aarde gaat. De aarde staat daarbij tussen de zon en de Maan in. Het verduisterde deel van de Maan wordt daardoor tijdelijk donkerder. De grens tussen het verlichte en verduisterde deel schuift langzaam over het maanoppervlak. Het deel dat in de schaduw ligt, kan roodachtig of koperkleurig lijken door de aardatmosfeer. Een gedeeltelijke maansverduistering is veilig met het blote oog te bekijken.
Wanneer is de maansverduistering te zien?
Astronomisch gezien begint de verduistering al in de nacht van 27 op 28 augustus. De eerste fase is echter nauwelijks spectaculair: de Maan komt eerst in de bijschaduw van de aarde terecht. Dat levert slechts een subtiele afname van de helderheid op. Voor België zijn vooral deze tijdstippen van belang. De Koninklijke Sterrenwacht van België gebruikt hiervoor Ukkel als referentielocatie.
- Begin bijschaduw: 03u22
- Begin gedeeltelijke eclips: 04u34
- Maximum van de eclips: 06u13
- Maansondergang in Ukkel: 06u53
- Einde gedeeltelijke eclips: 07u52
- Einde bijschaduw: 09u03
De Maan staat bij het begin van de gedeeltelijke fase nog ongeveer 18 graden boven de horizon. Tegen het maximum is dat nog slechts ongeveer 6 graden. Dat laatste getal is belangrijk. Om 06u13 staat de Maan dus al bijzonder laag. Vanuit een locatie met een vrij uitzicht op de westelijke horizon kan dat een prachtig beeld opleveren, maar bomen, gebouwen en heuvels kunnen de Maan gemakkelijk aan het zicht onttrekken.
Wat kan je te zien krijgen?
De eclips heeft een magnitude van ongeveer 0,93. De Koninklijke Sterrenwacht van België geeft voor deze eclips een magnitude van 0,935; NASA vermeldt een vergelijkbare waarde van 0,930. Dat betekent dat ongeveer 93 procent van de diameter van de Maan zich op het maximum in de umbra, de donkere kernschaduw van de aarde, bevindt. Dat is niet hetzelfde als zeggen dat 93 procent van het maanoppervlak donker is. Omdat de Maan een ronde schijf is en de aardse schaduw er als een cirkel overheen schuift, is het percentage van de oppervlakte dat zich in de kernschaduw bevindt anders. Voor visuele waarnemers is vooral het beeld van belang: vrijwel de volledige maanrand wordt door de aardse schaduw opgeslokt, terwijl een relatief smalle sikkel aan één zijde buiten de umbra blijft. Daarom zal de Maan op het maximum een beetje doen denken aan een bijna totale maansverduistering.
Illustratie: Sky & Telescope
Waar moet je kijken of fotograferen?
Een lage Maan heeft voor astrofotografie een groot voordeel: je kunt haar combineren met een herkenbaar landschap of gebouw. Een telescoopbeeld van een gedeeltelijk verduisterde Maan is interessant, maar een foto van dezelfde koperkleurige Maan boven een kerktoren, skyline, boomrand of open landschap kan veel meer sfeer hebben. Bovendien speelt de atmosfeer vlak boven de horizon een rol. De Maan kan daardoor extra oranje lijken. Dezelfde atmosferische effecten die een laagstaande volle Maan een warme kleur geven, kunnen de eclips versterken. Er is wel een prijs voor die mooie compositie: de lucht is onrustiger vlak boven de horizon. Atmosferische seeing kan details op de Maan doen vervagen en de maanrand kan door refractie en turbulentie licht vervormd lijken. Voor een scherpe telescopische opname is het maximum daarom niet noodzakelijk het beste moment.
Voor Belgische waarnemers is een locatie met een zo vrij mogelijke westelijke horizon essentieel. Een stadscentrum is niet ideaal. Niet alleen kunnen gebouwen de Maan blokkeren, ook straatverlichting en een heldere hemel door lichtvervuiling maken het contrast kleiner. Een open veld, heuvelrug, dijk of locatie aan de kust kan veel geschikter zijn. Toch kan deze eclips in combinatie met een opvallend gebouw of monument ook bijzonder mooie en creatieve beelden leveren. Let vooral op de lokale horizon, niet alleen op de theoretische horizon op een sterrenkaart. Een obstakel dat vanaf je waarnemingsplaats 5 à 6 graden hoog lijkt, kan de Maan tijdens het maximum volledig verbergen. Een handige vuistregel: als je vanaf je locatie de westelijke horizon tot ongeveer 6 graden hoogte vrij kunt zien, heb je tijdens het maximum een kans.
Hoe fotografeer je een maansverduistering?
Je hebt geen professionele astrocamera nodig. Een spiegelreflex- of systeemcamera met een telelens op een stevig statief is al voldoende. Een brandpuntsafstand van ongeveer 200 tot 600 mm geeft een mooi maanbeeld, afhankelijk van de gewenste beeldkadrering. Voor een landschapsfoto kan juist een veel kortere lens interessanter zijn. Fotografeer bij voorkeur in RAW en stel handmatig scherp. De autofocus kan tijdens de donkere fase problemen hebben waardoor je kostbare tijd verliest. Begin tijdens de gedeeltelijke fase met relatief korte belichtingstijden. Naarmate meer van de Maan in de schaduw verdwijnt, moet je de belichting aanpassen. De actuele fotografische omstandigheden verschillen sterk per camera, lens en lichtvervuiling. Als een groot deel van de Maan nog rechtstreeks door de zon wordt verlicht, is de Maan verrassend helder. Begin bijvoorbeeld met ISO 200, f/8 en 1/125 seconde. Controleer je histogram en zorg dat de heldere maanoppervlakken niet volledig overbelicht zijn. Zodra een groter deel in de aardse schaduw komt, wordt het donkere gedeelte veel zwakker. Dan kun je bijvoorbeeld naar ISO 400–800 gaan en de sluitertijd verlengen naar 1/30, 1/15 of zelfs 1/2 seconde. Maak bij voorkeur meerdere foto's met verschillende belichtingen: het contrast tussen het heldere en verduisterde gedeelte kan namelijk enorm zijn. Het heeft weinig zin om één vaste sluitertijd als 'de juiste' instelling te beschouwen. Voor deze specifieke eclips raden we eveneens aan om vooraf scherpstelling, statief, batterijen en geheugenkaarten voor te bereiden en verschillende belichtingstijden te gebruiken. Alvast veel succes!
